ظهر مرداد ماه است، آسفالت خیابان دارد ذوب میشود و شما با امید به یک هوای بهشتی به خانه میرسید. کلید کولر را میزنید، صدای موتور بلند میشود، اما به جای نسیم خنک کوهستانی، انگار یک سشوار بزرگ در کانال کولر روشن کردهاند که باد گرم را توی صورتتان فوت میکند.
این صحنه کابوس تابستانی خیلی از ما ایرانیهاست. خیلیها در این لحظه فکر میکنند «موتور کولر سوخت» یا «کولر گاز ندارد!» (که البته کولر آبی اصلاً گاز ندارد). اما واقعیت این است که خنک نکردن کولر آبی دلایل بسیار سادهتری دارد که اگر دست به آچار باشید، خودتان در نیم ساعت حلش میکنید.
در این مقاله میخواهیم کاپوت کولر را بالا بزنیم و مثل یک استادکار با تجربه، تمام دلایل «باد گرم زدن کولر آبی» را بررسی کنیم. بیایید ببینیم چرا کولرتان با شما لج کرده است.
مثلث حیاتی سرما (آب، هوا، پوشال)
کولر آبی سیستم پیچیدهای ندارد. کل ماجرا بر اساس یک اصل ساده فیزیکی است: «تبخیر آب گرما میگیرد.» وقتی آب روی پوشالها مینشیند و هوای گرم از لای آنها رد میشود، آب برای بخار شدن، گرمای هوا را میدزدد و نتیجهاش میشود باد خنک. اگر کولر خنک نمیکند، قطعاً یکی از اضلاع این مثلث لنگ میزند: یا آب نیست، یا هوا درست جریان ندارد، یا واسط تبخیر (پوشال) مشکل دارد.
مشکلات سیستم آبرسانی
در ۷۰ درصد مواقع، مشکل از نرسیدن آب به پوشالهاست. اگر پوشال خشک باشد، کولر فقط یک پنکه بزرگ است که هوای داغ پشتبام را به داخل خانه پمپاژ میکند.
پمپ آب؛ قلب ضعیف کولر
اولین جایی که باید چک کنید، پمپ است. دریچههای بغل کولر را باز کنید. آیا آب روی پوشالها میریزد؟
- سوختن پمپ: پمپهای کولر در برابر نوسان برق و بیآبی خیلی حساساند. اگر پمپ کار نمیکند، باید تعویض شود (هزینهاش زیاد نیست).
- گرفتگی سبد پمپ: زیر پمپ یک سبد پلاستیکی کوچک است. گاهی لجن و خرده پوشال آنقدر دور آن جمع میشوند که آب به پروانه پمپ نمیرسد.
لولههای پخشکننده آب (ناودانیها)
گاهی پمپ سالم است و زور میزند، اما آب به پوشال نمیرسد. چرا؟ چون «سه راهی» یا لولههای سقفی کولر با رسوبات آب (شوره و گچ) کیپ شدهاند.
- نشانه: یک طرف پوشال خیس است و طرف دیگر خشکِ خشک.
- راه حل: با یک سیخ نازک یا فنر، سوراخهای ناودانی بالای کولر را باز کنید یا کلاً لولهها را عوض کنید.
تشتک سوراخ یا شناور خراب
اگر آب در کفی کولر نماند، پمپی هم وجود ندارد که آن را بالا بفرستد.
- تنظیم شناور: گاهی شناور طوری تنظیم شده که سطح آب خیلی پایین است و به پمپ نمیرسد.
- نشتی کفی: اگر کفی کولر سوراخ شده و آب چکه میکند، اول باید آن را قیرگونی یا ایزوگام کنید.
مشکلات پوشال و هوا
اگر آب هست ولی باز هم باد خنک نیست، باید سراغ کیفیت «نفس کشیدن» کولر برویم.
۱. پوشالهای قدیمی و فسیل شده
پوشال کهنه فقط کثیف نیست؛ بیخاصیت است. وقتی پوشالها پر از رسوب و شوره میشوند، بافت چوبیشان را از دست میدهند و دیگر آب را در خود نگه نمیدارند (آب سریع سُر میخورد و پایین میریزد). ضمن اینکه پوشال کهنه کیپ میشود و اجازه عبور هوا را نمیدهد.
- قانون طلایی: پوشال را هر سال عوض کنید. هزینهای ندارد اما تاثیرش در خنکی معجزه است. هنگام خرید دقت کنید پوشال یکدست باشد و زیاد فضای خالی نداشته باشد.
۲. برزنت پاره (فرار سرما)
بین دهانه کولر و کانالکشی ساختمان، یک پارچه ضخیم (برزنت) وجود دارد که لرزش را میگیرد. این برزنت زیر آفتاب میپوسد و پاره میشود. اگر برزنت پاره باشد، تمام باد خنکی که تولید شده، همانجا روی پشتبام هدر میرود و فشار هوای داخل کانال کم میشود. چک کردن برزنت را فراموش نکنید.
مشکلات فنی و مکانیکی (تسمه و موتور)
گاهی مشکل نه از آب است نه از پوشال، بلکه زور کولر به چرخاندن پروانه نمیرسد.
۱. شل بودن تسمه
اگر تسمه شل باشد، موتور میچرخد اما نمیتواند پروانه اصلی را با قدرت بچرخاند. انگار در جا بکسوات میکند.
- تست ساده: با انگشت تسمه را فشار دهید. باید حدود ۲ سانتیمتر بازی داشته باشد. اگر خیلی شل و آویزان است، باید رگلاژ شود (پایه موتور را کمی عقب بکشید).
۲. سفت بودن بیش از حد تسمه
برعکسش هم بد است! تسمه خیلی سفت به موتور فشار میآورد، موتور داغ میکند (Overheat) و دورش کند میشود یا کلاً خاموش میکند (فیوز حرارتی عمل میکند). ضمن اینکه صدای ناله موتور در میآید.
اشتباهات محیط و استفاده
گاهی کولر سالم است، ما بلد نیستیم از آن استفاده کنیم یا شرایط محیطی علیه ماست.
۱. پنجرهها کاملاً بسته است (حالت زودپز)
این بزرگترین اشتباه در استفاده از کولر آبی است. کولر آبی بر اساس «جریان هوا» کار میکند، نه مثل کولر گازی بر اساس «گردش بسته». اگر تمام در و پنجرهها را ببندید، هوا در خانه حبس میشود، رطوبت به شدت بالا میرود و کولر دیگر نمیتواند هوا را به داخل هل بدهد. نتیجه؟ خانه دم میکند و شرجی میشود.
- راهکار: همیشه یک پنجره یا دریچه را در دورترین نقطه نسبت به دریچه کولر، کمی (۱۰ سانتیمتر) باز بگذارید تا هوا جریان پیدا کند.
۲. کولر زیر آفتاب مستقیم (کتری جوش)
بدنه فلزی کولر زیر آفتاب ظهر تابستان تا ۶۰ یا ۷۰ درجه داغ میشود. آبی که در تشتک است گرم میشود و هوایی که وارد کولر میشود داغ است. کولر بیچاره اول باید گرمای بدنه خودش را خنثی کند، بعد خانه شما را خنک کند.
- راهکار: نصب «سایبان» یک آپشن لوکس نیست، یک ضرورت است. سایبان دمای کارکرد کولر را چند درجه پایین میآورد و مصرف آب را هم کم میکند.
۳. روشن نکردن پمپ قبل از موتور
خیلیها عادت دارند دکمه پمپ و موتور را همزمان میزنند. در این حالت، تا پوشالها خیس شوند، کولر ۱۰ دقیقه باد داغ و گرد و خاک به داخل خانه میفرستد.
- روش صحیح: همیشه اول پمپ را روشن کنید، ۵ دقیقه صبر کنید تا بوی نم خاک بلند شود و پوشالها کاملاً خیس بخورند، بعد موتور را روشن کنید.
وقتی هوا شرجی است (محدودیت اقلیمی)
اگر در شهرهای شمالی یا جنوبی کنار دریا هستید، یا در روزهایی که هوا «دم» کرده است کولر آبی روشن میکنید، انتظار زیادی نداشته باشید. کولر آبی در هوای مرطوب کار نمیکند. وقتی هوا خودش پر از رطوبت است، دیگر آبی تبخیر نمیشود که خنکی ایجاد کند. در این شرایط کولر آبی فقط رطوبت خانه را بیشتر میکند و اوضاع را غیرقابل تحمل میکند. تنها راه در این روزها، استفاده از کولر گازی یا پنکه است.
